Хөгжим миний хэл

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 16:57:00 +0800

ороод унш

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 16:52:00 +0800

Урлаг,соёлХамгийн эрхэм бэлэгдэл Орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч Олон хэлээр гарсан ном Хамгийн урт тууль Анхны монгол кино Хамгийн богино домог үлгэр Хамгийн сонин хөшөө Одон тэнгэрийн хамгийн эртний зураг Эртний төрийн тамга Дэлхийд цорын га...

[дэлгэрэнгүй]

Ардын урлаг

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 16:49:00 +0800

Исгэрэх урлаг
Салхины урсгал, шувуудын жиргээ, хулганы шившрэлт, элээний янцгаалт зэрэг тэргүүтэн нь, исгэрэх урлагийн язгуур нь болой. Монголчууд бүгчим халуунд салхи үүсгэх үүднээс исгэрдэг, адуу малаа тайван тавтай услахын тулд исгэрнэ. Түгээмэл шинжээрээ аль ч дууг сэнгэнэтэл исгэрдэг нь ялангуяа адуучин эрчүүдэд ихэвчилэн үзэгддэг. Хонь малаа хотлуулахад ч исгэрдэг. Харин гэрт исгэрхийг цээрлэдэг.

Судлаачид исгэрээг төрлөөр ангилсан байдаг. Үүнд: Шүдний, уруулын, тагнайн гэж хуваажээ.
Шүдний исгэрээг доод шүдний дунд хэсэгт, хэлний үзүүрийг тулгасхийн жавьжаа чангаруулан, амьсгалын түрэлтээр сийгүүлэн исгэрдэг. Шүдний исгэргээний өнгө аяс нь дээд өнгөдөө Лимбэ адил гайхалтай дуу гарна.

Уруулын исгэрээг, хоёр уруулан цомбойлгон чангаруулж, хэлээ доод шүдний аагт, тулгасхийн, исгэрдэг. Уруулын исгэрээ нь дунд чилхандаа цэвэр тунгалаг чөлөөтэй өнгөөр гарахдаа хүч төдийл их шаарддаггүй.

[дэлгэрэнгүй]

Үгүүлэхийн эрхтний шүтэлцээ бүхий урлаг

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 16:47:00 +0800

Хөөмийн урлаг
Сүрлэг уулсын ян их хавцалаар хүүгэх салхи, зэгс хулсын шаргиа, өндрөөс буух сүрлэг хүрхрээ /Ийвэн голтой холбох нь бий/ тэргүүтэнтэй холбож, хөөмий үүссэн хэмээн үзэх нь бий. Хөөмийн урлагийг Алтай – Тагнийн сүрлэг уулсаар төсөөлөн сэтгэлд буудаг нь, жир хэрэг биш ажээ. Тэгээд ч баруун Монгол, Хөвсгөлийн зах хязгаар нутгаар орших хүмүүсийн дунд өргөн тархсантай холбож үздэг.

Я. Цэвэл ахайтны толь бичигт, /хөөмийн / гэдэг үгийг, /тагнайн гүнд/угт/ хөнтрөн ургасан мах.. гээд хөөмийлөх гэдгийг /хөөмийгөөр дуу дуулах/ гэжээ. Юутай ч хүний хоолойд ургасан өчүүхэн эд эсээр нэрлэгдсэн хөөмийг хоолойн урлаг буюу үгүүлэхүйн эрхтэнтэй шүтэлцэх урлаг гэж их гүүш Ж. Бадраа агсны нэрлэсэн зөв зүйтэй байна.

Хөөмийн урлагийн өнгө аясыг нугалан даргих, мэт, уран гоё нугалаа хийж, хүнгэнүүлэн хөөмийлэхийн зэрэгцээгээр, исгэрээний давхцсан өнгөөр дуурьсуулан эгшиглүүлэх нь нэн гайхамшигтай билээ. Хөөмийлөгч хэн ч гэсэн, өөрөө өөрийнхөө дуу хоолойгоор...

[дэлгэрэнгүй]

Орчин үеийн урлаг

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 16:43:00 +0800

Кино
-1910-аад оны үед нийслэл хүрээнд оросын "Бирж" буудалд анх кино гаргаж байжээ.
-Оросын хэсэг уран бүтээлчид 1925 онд ирж Монгол орны тухай кино бүтээсэн байна.

-1933 оны 8-р сарын 10-нд БНМАУ-н СнЗ-н тогтоол гарч "Кино зургийн хороо" хэмээх байгууллага байгуулагдсан.
-1935-10-11. СнЗ-өөс үндэсний кино үйлдвэр байгуулах тогтоол гаргасан.

-1936 онд С.Гусев тэргүүтэй Зөвлөлтийн киноны хэсэг мэрэгжилтнүүд ирж монгол кино үйлдвэрийг байгуулж, үндэсний киноны анхны мэрэгжилтнүүдийг бэлтгэж эхэлсэн.

-1942 онд анх оросын кино найруулагч А.Зархи, И.Хейфриц нар "Сүхбаатар" киног хийсэн. Энэ кинонд монголын театр киноны алтан үеийн жүжигчид Ц.Цэгмид. Ө.Рэнцэнноров зэрэг уран бүтээлчид оросын нэрт жүжигчидтэй /Л.Свердлин, И.Черкасов, М.Штраух/ хамтран тогложээ.

Бүжгийн урлаг

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 16:42:00 +0800

Бүжиг наадам

Бөө, Цамын бүжиг
Цаатан бөө

Бөө мөргөл нь анхны хүй нэгдлийн нийгмийн эцгийн эрхэт ёсны үед бий болсон бөгөөд түүнд уул, ус, шүтэх зэрэг анхны сүсэг бишрэлийн хэлбэрүүд шингэсэн байдаг. Цаатан ардын бөө мөргөлийн ёс, хэв заншилд ч эдгээр зүйлүүд шингэсэн байдаг. Бөө мөргөл үүсэхийн хамт онгон савдагтай уулзаж ярилцдаг тусгай хүмүүс гарч ирсэн нь одоогийн бөө, удган нарын дээд овог байжээ.

Бөө мөргөл харийн шашны шинжээр анх бий болохдоо тэр үеийн нийгмийн материаллаг ахуйгаас үүссэн тул үйлдэх ёс, эд хэрэгсэл цөм бөө мөргөлийн үүднээс тайлбартай болжээ. Цаатан бөөгийн малгай нь хүрэн өнгийн эдээр хийсэн, дотор талийг бөс давуугаар давхарласан, нүүрэн талын гол дунд хүний нүүр дүрслэн хатгаж, хоёр талд нь чихний дүрс хийнэ. Малгайн хоёр хажуугаар тус бүрд хоёроос гурван ширхэг хонх уяна. Малгайн дээд ирмэгээр 7-9 ширхэг бүргэд юмуу сойрын өд хатгаж, доод ирмэгт нь нүүр таглахуйцаар цацаг унжуулна.

Заарин удганы бөөлөх үед өмсөх дээли...

[дэлгэрэнгүй]

Монгол ардын хөгжмийн зэмсэг

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 16:24:00 +0800

Үндэсний хөгжмийн зэмсэг

Шудрага

Толь бичигт шудрагыг шулуун тэгш, эгц гэсэн санаагаар бичсэн байна. Үүнээс үзвэл урт шулуун хөгжим гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Шудрага хөгжим маш эртний түүхтэй, монгол үндэсний хөгжмийн нэгэн төрөл зүйл хөгжим юм. Энэ хөгжим бүүр Өгөөдэй хааны үеэс Тогоонтөмөр хааны үед монгол хөгжмийн зэмсэг үсрэнгүй хөгжиж байсан ...

[дэлгэрэнгүй]

Хүнтэй холбоотой язгуур уриа дуудлага

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 16:06:00 +0800

Бөхийн цол
Монголчуудын бахархал болсон, эрийн гурван наадам эртнээс уламжлалтай, бөгөөд өргөн дэлгэр ёслол төгөлдөр тэмдэглэж иржээ. Эртний овог аймаг бий болсон цагаас, эр бяртнаа шалгаруулан хүч үзүүлдэг байсан ажээ. Бүүр Y- IY зууны үед Түрэг Киданд бөх барилдуулж байжээ. Нууц товчоонд үгүүлснээр “Бурибөх, Бэлгүтэй” хэмээх асар хүчтэнгүүд байсныг яруу сайхнаар зүйрлэн үзүүлсэн байдаг.

Хожим арван засаг, долоон хошуу даншиг наадам, ардын засгийн үеүүдэд алдар цуугаа мандуулсан аварга, арслан заан начингууд олон зуу мянгаараа төрөн гарч, тэднийг домоглон хэлэлцэж, бахархан хэлэлцдэг. Монгол үндэсний бөх дэг журамтай, ёс горимийн олон үйлдэлтэй, барилдахуйн уран хурц мэхүүдтэй, малгай, далбай, шуудаг, гутал зэрэг өмсгөл нь үндэсний хэв донжтой, үг аялгын уран цэцээр утга төгс, гараа дэвээ шаваа, өрөө, буулга авар зэрэг сонин үйлдлүүдтэй байдаг нь Монгол бөхийн үндэсний онцлог шинж юм.

Энэ бүхний дотроос бөхчүүдийн үйл хөдлөл...

[дэлгэрэнгүй]

Монгол ардын хөгжмийн зэмсэг

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 15:57:00 +0800

Монгол ардын хөгжмийн зэмсэг Манай монгол ардын хөгжмийн зэмсгийн дотроос хамгийн эртнийх нь цуур, хулсан хуур, төмөр хуур гэж болох юм. Хүн өгүүлэхийнхээ эрхтнээр хөгжмийн зэмсэг хийж байсны дурсгал болох исгэрэх, хөөмийлэх урлагтай эдгээр хөгжмийн зэмсэг шууд холбоотой, эдгээрийг эгшиглүүлэхэд амны хөндий, хэл шүд зэрэг өгүүлэхийн эрхтэн мащ чухал үүрэг гүйцэтгэдэг юм. Хулсан хуур, төмөр хуур бол цуур шиг үлээвэр хөгжмийн зэмсэг биш боловч хүний өгүүлэхийн эрхтэн дангаараа хөгжмийн зэмсгийн үүрэг гүйцэтгэж байснаасаа зарим эд ангийн нь буюу тухайлбал зөвхөн цуурайн хайрцгийн нь үүрэг гүйцэтгэхэд шилжсэн байдалтай болсныг илтгэдгээрээ төрөл юм. Монгол цуур. Орос, белорусс, украины "дудка", "сопель, сопилька, свирель", Кавказын улс үндэстний "дудук", хасагийн "сыбызги" буюу татарын "сыбызга" зэрэгтэй төстэй нэг зүйл бишгүүр /буюу туус барьж үлээдэг үлээвэр хөгжмийн зэмсгийн нэг зүйл/ юм. Хуучин түүхийн ном дэвтэрт бас "модон цуур" гэж г...

[дэлгэрэнгүй]

Мандухай цэцэн хатан

no_email@coo.mn (saki111) — Wed, 18 May 2011 15:33:00 +0800

Би Монголоороо гоёдог

МАНДУХАЙ ЦЭЦЭН ХАТАН Түмэд аймгийн Энхүд овогтон. Цоросбай Төмөр гэдэг хүний охин болж 1448 онд төржээ. Мандуул хааны (1463-1467 онуудад хаан ширээнд сууж байсан) бага хатан болжээ. Мандухай төрөлхийн сэцэн сэргэлэн бөгөөд залуу бага насандаа Мандуул хаантай ураглаж эш хатан нь болсон тул Мандухай сэцэн хатан гэж хүмүүс түүнийг хүндэтгэн дууддаг байжээ. 1467 онд Мандуул хаан нас барж, Мандухай сэцэн хатан хоёр гүнжтэйгээ бэлэвсрэн хоцоржээ. Энэ үед Чингис хааны Алтан урагтны гол удам, хаан суурийг залгамжлах эрхтэй хүн нь Мандуул хааны ач, Баянмөнх жононгийн өнчин хоцорсон хөвүүн Батмөнх байв. Гэвч энэ хүү насан бага байлаа. Тэгтэл хааны суурийг хоосон удаан байлгавал, феод...

[дэлгэрэнгүй]